W dniach od 3 do 10 marca 2022 roku, IX Liceum Ogólnokształcące im. Zygmunta Wróblewskiego w Krakowie wzięło udział w ogólnopolskim projekcie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie, związanym z debiutem reżyserskim Mikołaja Grynberga, pisarza, reportera i fotografa . W 2021 roku zrealizował on film dokumentalny pt. „Dowód tożsamości”, który opiera się na rozmowach z przedstawicielami różnych pokoleń Żydów mieszkających w Polsce, urodzonych w latach 1940 – 2015. Zaproszeni do rozmowy bohaterowie dzielą się swoimi refleksjami związanymi z własną tożsamością, opowiadają o jej odkrywaniu oraz o wyzwaniach, jakie stoją przed nimi.

Ze względu na bogactwo wątków oraz kontekstów, film stanowi bardzo dobry punkt wyjścia do rozmów z uczniami na temat tożsamości indywidualnej i zbiorowej, tolerancji, stereotypów, mechanizmów wykluczania, funkcjonowania mniejszości narodowych w społeczeństwie, różnych form przemocy, Holocaustu, przyczyn ukrywania tożsamości żydowskiej w czasach powojennych itp. Temat dokumentu dotyka bardzo osobistej sfery człowieka oraz ciągle trudnego w Polsce tematu związanego z relacjami polsko-żydowskimi. Na uwagę zasługuje również język filmu, kompozycja, narracja i dobór środków wyrazu.

Zajęcia w IX LO w ramach projektu zostały przeprowadzone w klasach 2a, 2e, 3c oraz w 3h przez prof. Martę Kokoszkę, prof. Barbarę Bierówkę oraz studentki UP odbywające praktykę dydaktyczną w naszej szkole. Uczniowie oglądali film wspólnie z nauczycielami oraz analizowali go pod ich kierunkiem. Poruszono wiele tematów, wszystkie lekcje były bardzo udane, a rozmowy z uczniami ciekawe. Film zrobił na wszystkich duże wrażenie, zarówno jego treść jak i forma. Wypowiedzi uczniów świadczyły o ich wrażliwości i dojrzałości, przekonały nas, że jest to ważny temat, którego nie należy przemilczać. Poniżej znajdują się fragmenty wypowiedzi uczniów:

Bardzo poruszyły mnie historie i przeżycia bohaterów filmu, przede wszystkim to, że mimo niesprzyjających okoliczności niektórzy potrafią być dumni ze swojej tożsamości i są pełni nadziei na przyszłość. Szkoda, że tylko niektórzy.

Zainteresowała mnie i poruszyła kwestia tożsamości człowieka. Na co dzień nie uświadamiamy sobie jak jest ona ważna dla naszej psychiki i rozwoju. Dla wielu bohaterów reprezentujących starsze pokolenia świadomość żydowskiego pochodzenia była problemem, który zachwiał ich równowagą i negatywnie wpłynął na poczucie bezpieczeństwa, był źródłem wstydu i strachu. Młodsze pokolenia podchodzą już do tej sprawy inaczej, nie czują się gorsi i napiętnowani, czasem jest to dla nich źródło siły, wartość, której bronią, niektórzy szukają swojego miejsca w świecie.

To film, który „daje do myślenia”. Przykre i niezrozumiałe jest dla mnie, że ocaleni z wojny ludzie w XX wieku musieli nadal ukrywać swoje pochodzenie, żeby spokojnie i bezpiecznie żyć.

Największe i najbardziej przykre wrażenie zrobiły na mnie fragmenty mówiące o zachowaniu niektórych Polaków. Potrafili zdobyć się na okrutne słowa nawet wobec dzieci. Szokująca była dla mnie opowieść o szkolnych zabawach w „polowanie na Żyda” w powojennej Polsce [lata 70-te XX wieku], której ofiarą padał jeden z bohaterów. Zastanawiam się dlaczego szkoła nie reagowała na szokujące zabawy uczniów. Czy nauczyciele i rodzice nie wiedzieli o tym?

Film był bardzo interesujący. Uważam, że powinno się więcej mówić o takich sprawach jak pochodzenie, wyznanie, tożsamość, aby ludzie stawali się bardziej tolerancyjni i nie wytykali innych palcami z takich powodów.

Kraków, 29.03.2022 r., mgr Barbara Bierówka