Dnia 13 stycznia 2016 r. uczniowie IX LO im. Z. Wróblewskiego w Krakowie wzięli udział w warsztatach filozoficznych organizowanych przez Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Spotkanie przeprowadził Pan dr Jakub Synowiec, Absolwent IX LO (matura 2004), adiunkt w katedrze etyki na Wydziale Filozoficznym oraz Pani mgr Barbara Żmuda, doktorantka tej katedry.

Warsztaty odbyły się w budynku dydaktycznym UPJPII, przy ulicy Bernardyńskiej 3 – u stóp Wawelu. Pan dr Jakub Synowiec rozpoczął spotkanie od przedstawienia bogatej oferty dydaktycznej Uniwersytetu Papieskiego i Wydziału filozoficznego. Następnie animował dyskusję na temat tego, czym jest filozofia oraz zaprezentował umiejętności, jakich nabywają studenci filozofii: krytyczne i nieszablonowe myślenie, nawyk samokształcenia, odporność na manipulację, umiejętność prowadzenia skutecznej argumentacji, głębsze poznanie samego siebie. Dowiedzieliśmy się, że filozofia wzięła się ze zdziwienia światem, że mądrość pojawia się w dialogu, którego celem nie jest „pokonanie” przeciwnika lecz poznanie prawdy.

Prowadzący spotkanie pokazał, że problemy filozoficzne dotyczą każdego człowieka i każdy z nas ma jakieś poglądy filozoficzne, np. to, że wszyscy ludzie są równi, albo, że doświadczenie z przeszłości jest dobrym przewodnikiem dla wyborów w przyszłości. Ponadto, okazuje się, że problemy filozoficzne to nie tylko abstrakcyjne problemy teoretyczne, ale również sprawy bardzo praktyczne. Przykładem takich praktycznych problemów były relacje ludzi i zwierząt. Ten temat wpisuje się w realizację podstawy programowej z biologii w szkole ponadgimnazjalnej, dlatego został omówione szczegółowo podczas drugiej części spotkania.

Już na wstępie dr Jakub Synowiec uświadomił słuchaczom, że najczęstszy kontakt ze zwierzętami człowiek ma „na talerzu”. Wyróżnił 6 obszarów eksploatacji zwierząt:

zwierzęta jako maskotki,

jako pokarm,

jako „króliki doświadczalne”,

jako materiał do produkcji odzieży

jako zwierzęta pociągowe

i obiekt polowań.

Każdy z tych obszarów był przedmiotem dyskusji z uczniami. Warto zapamiętać zwłaszcza dwa warunki hodowli zwierząt proponowane przez filozofa Davida DeGrazię:

(1) „zapewnić możliwość realizacji potrzeb fizycznych i fizjologicznych” oraz

(2) „zapewnić życie co najmniej tak dobre, jak dane zwierze miałoby na wolności”.

W oparciu o te warunki doszliśmy do wniosku, że o ile hodowanie zwierząt udomowionych może być, przy pewnym wysiłku, moralnie dopuszczalne, to już hodowanie zwierząt nieudomowionych, w wielu przypadkach, na pewno takie nie jest. Szczególnie zła jest natomiast przemysłowa hodowla zwierząt, w której życie zwierząt jest podporządkowane oczekiwanym zyskom. Nie tylko powoduje ona wiele niepotrzebnego cierpienia wśród zwierząt, ale zagraża też ludziom, poprzez zanieczyszczenie środowiska, emisję gazów cieplarnianych, zajmowanie obszarów rolniczych, które mogłyby służyć produkcji jedzenia dla ludzi oraz poprzez szkodliwe substancje, którymi karmione są zwierzęta.

Tymczasem wygląda na to, że nie potrzebujemy jeść zwierząt, zatem ich cierpienie nie jest niezbędne. Te wnioski zmuszają do zastanowienia się nad własną dietą. W dalszej części dotknęliśmy również kwestii praw zwierząt oraz chrześcijańskiego stanowiska w sprawie relacji człowiek-zwierzę. Zastanawialiśmy się co znaczy panowanie człowieka nad zwierzętami i w jaki sposób chrześcijanin powinien traktować zwierzę. Usłyszeliśmy argumenty na rzecz tego, że wegetarianizm jest uzasadnionym moralnie wyborem (choć nie jedynym możliwym).

W trzeciej części spotkania, którą prowadziła mgr Barbara Żmuda, podjęto kwestię dotyczącą praktycznego zastosowania filozofii w życiu codziennym i zawodowym, a także zastanawialiśmy się nad rolą dylematów w filozofii. W celu jasnego zobrazowania tych kwestii, prześledziliśmy proces sądowy młodej amerykanki Daphne Jones, oskarżonej o nieumyślne spowodowanie śmierci pięćdziesięcioletniego mężczyzny Cheda Farley’a. Daphne zdecydowała się użyć zwrotnicy i zmienić trasę rozpędzonego tramwaju w celu uratowania 5 osób znajdujących się na trasie pojazdu, niestety na bocznym torze znajdował się jeden mężczyzna, który w wyniku jej decyzji zginął pod kołami wagonu. Oskarżona broniła się argumentując, że lepiej było uratować pięć osób niż jedną.

Przeprowadziliśmy głosowanie, z którego wynikło, że według uczniów pani Jones powinna zostać oczyszczona ze wszystkich zarzutów. By upewnić się co do słuszności decyzji, przyjrzeliśmy się argumentom prokuratora, który próbował udowodnić, ze pani Jones nie miała prawa bawić się w Boga i powinna ponieść karę za uśmiercenie mężczyzny. Jego argumentacja została zbudowana na podstawie krytyki utylitaryzmu. Oskarżyciel argumentował, w oparciu o etykę Kanta, że nie można traktować innego człowieka jako tylko środka do celu, oraz, ze należy postępować  według takiej zasady, co do której chcielibyśmy aby stała się prawem powszechnym. W świetle tej etyki przed podjęciem takiej decyzji należy zastanowić się czy możemy chcieć by można było poświęcać życie jednych ludzi po to, by ocalić innych. Oskarżyciel doszedł do wniosku, że takie prawo nie może być prawem powszechnym. Następnie analizowaliśmy argumenty obrony, które zostały sporządzone w oparciu o zasadę podwójnego skutku św. Tomasza z Akwinu oraz odpowiednio zinterpretowane zasady konsekwencjalizmu. Niełatwo wydać wyrok, zresztą też nie o wyrok tu chodziło.

Ciekawe dyskusje, w jakich wzięli udział tegoroczni maturzyści, pomogły uświadomić ważną rzecz. Nie wystarczy „mieć” poglądy, najważniejszym jest umieć je uzasadnić i obronić. Tego właśnie można nauczyć się studiując filozofię.

Dla wszystkich, którzy by chcieli przeżyć intelektualną przygodę, Wydział Filozoficzny UPJPII przygotował internetowe warsztaty dotyczące wielkich pytań filozofii. Warsztatom towarzyszy konkurs z cennymi nagrodami. Więcej informacji na stronie: http://warsztaty.filozofia.upjp2.edu.pl/

Wydział filozoficzny zaprasza również na swój profil na FB: https://www.facebook.com/studiujfilozofienaUPJPII/ na którym regularnie pojawiają się ciekawostki ze świata filozofii.

Wyjście uczniów klasy 3c na warsztaty filozoficzne zorganizowała i opiekę nad młodzieżą pełniła ich wychowawczyni mgr Aleksandra Pagacz-Pociask

Kraków, 15 stycznia 2016 r., dr Jakub Synowiec, mgr Aleksandra Pagacz-Pociask